Kazerne Dossin.Μουσείο και Κέντρο Τεκμηρίωσης για το Ολοκαύτωμα και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

 awg_architecter_2013_03_01

Την 1η Δεκεμβρίου 2012 εγκαινιάστηκε το νέο Μνημείο, Μουσείο και Κέντρο Τεκμηρίωσης για το Ολοκαύτωμα και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, στη θέση Dossin Barracks, στην πόλη Mechelen του Βελγίου.

awg_architecter_2013_03_02

Απόσπασμα άρθρου του αρχιτέκτονα Bob Van Reeth από το http://www.greekarchitects.gr/

Το μνημείο του Ολοκαυτώματος αποτίει φόρο τιμής στους Εβραίους θύματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που μεταφέρθηκαν από τους στρατώνες Dossin, 25, 267 σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία και την Πολωνία.

Στη δεκαετία του 1970 το κτίριο των στρατώνων κατατμήθηκε σε διαμερίσματα-κατοικίες. Σήμερα, στην ίδια περιοχή άνοιξε τις πύλες του το Μνημείο, Μουσείο και Κέντρο Τεκμηρίωσης για το Ολοκαύτωμα και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ως επικεφαλής του αρχιτεκτονικού γραφείου AWG, ήμουν υπεύθυνος για τον σχεδιασμό του νέου μουσείου καθώς επίσης και για τον ανασχεδιασμό της ευρύτερης περιοχής.(…)

kazerne-dossin-is-afschuwelijkste-en-mooiste-plek-voor-somers-id3724780-1000x800-n

Για όσους από εσάς δεν γνωρίζετε την ιστορία του, στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ανάμεσα στο 1942 και 1945, περισσότεροι από 25.000 άνθρωποι μεταφέρθηκαν από το Dossin στο Auschwitz και στο Birkenau. Μόλις χίλιοι από αυτούς επέστρεψαν. Ήταν, στο μεγαλύτερο μέρος τους, Εβραίοι, ωστόσο αθίγγανοι και ομοφυλόφιλοι μοιράστηκαν την ίδια τύχη – γεγονός που συχνά παραλείπεται. Ο αριθμός αυτός είναι τεράστιος. Έφτασαν πεζοί ή σε φορτηγά αυτοκίνητα και αποχώρησαν σε τρένα τα ίχνη των οποίων βρίσκονται ακριβώς έξω από τους στρατώνες.

Η πόλη του Mechelen παραχώρησε στο Δομινικανό αβαείο μια τοποθεσία προκειμένου να δημιουργηθεί κατά μήκος τής μιας πλευράς ένα πάρκο και κατά μήκος τής άλλης πλευράς μια «βιβλιοθήκη για τον εικοστό πρώτο αιώνα». Ακριβώς απέναντι από τους στρατώνες υπήρχε μια οικία κράτησης, η οποία  μετατράπηκε σε σχολείο – για τον σκοπό αυτό δεν χρειάστηκε παρά μια αλλαγή του καταστατικού – καθώς και  μια τοποθεσία που ανήκε στην Φλαμανδική Κοινότητα.

Αυτό που συνέβη στους στρατώνες Dossin έπειτα από τον πόλεμο είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Μετά από την χρήση του για ένα χρονικό διάστημα από το Υπουργείο Άμυνας, πωλήθηκε  σε έναν κατασκευαστή που το μετέτρεψε σε κτίριο διαμερισμάτων.Το κτίριο αυτό, που στην πραγματικότητα θα μπορούσε και θα έπρεπε να έχει γίνει  μουσείο, κατατμήθηκε σε ένα κατοικήσιμο αστικό μπλοκ. Αυτό είναι αποκρουστικό.Πώς μπορείς να ζήσεις σε ένα κτίριο όπου συνέβη ένα τόσο απάνθρωπο δράμα;

awg_architecter_2013_03_08

(…)Το έργο των στρατώνων Dossin δόθηκε σε διαγωνισμό στον οποίο συμμετείχε η AWG architects. Όταν αρχίσαμε την προετοιμασία της αποστολής μας θεωρήσαμε ότι το μουσείο θα έπρεπε να στεγαστεί στους στρατώνες καθώς το κτίριο αυτό συνιστά τον πιστότερο μάρτυρα, την αντιπροσωπευτικότερη ανάμνηση όλων των γεγονότων που συνέβησαν εκεί. Βεβαίως η εξαγορά όλων των ιδιοκτησιών φάνταζε ως μια ατελείωτη προοπτική – γνωρίζεις πως έτσι θα είσαι απασχολημένος τουλάχιστον για τα επόμενα 50 χρόνια. Ίσως, σκέφτηκα αργότερα, το γεγονός ότι προσπάθησαν να το κατατμήσουν να συνιστά επίσης μέρος της ιστορίας του κτιρίου. Ίσως η ενέργεια αυτή μας λέει κάτι για τον τρόπο με τον οποίο χειριζόμαστε το παρελθόν μας. Σκέφτηκα ότι μπορούμε να μάθουμε κάτι μέσα από τη διατήρηση του τόπου αυτού στην υπάρχουσα κατάστασή του.

Έτσι, τα διαμερίσματα παρέμειναν και αποφασίσαμε να αποκαταστήσουμε και να ξαναχτίσουμε μόνο ένα μέρος των στρατώνων, αυτό που ανήκει στη Φλαμανδική κυβέρνηση, για να στεγάσουμε το Μνημείο του Ολοκαυτώματος. Όταν ο κατασκευαστής το χώριζε σε διαμερίσματα, η Εβραϊκή κοινότητα κατάφερε να διεκδικήσει μέρος του κτιρίου – κυρίως το υπόγειο και το ισόγειο – ώστε να δημιουργήσει ένα μικρό μουσείο. Οι δύο αυτοί χώροι μαζί αποτελούν το σημερινό Μνημείο.

Όταν αποφασίσαμε να λάβουμε μέρος στον διαγωνισμό, συγκρότησα μια ομάδα που περιλάμβανε, πέραν του επιβλέποντος μηχανικού, έναν υπομηχανικό, έναν καλλιτέχνη,τον Philip Aguirre, καθώς κι έναν φιλόσοφο, τον Bart Verschaffel. Ένα έργο του Philip Aguirre που δημιουργήθηκε για το μνημείο παρουσιάζει έναν πατέρα, μια μητέρα και τον γιο τους, να κείτονται με τα μάτια τους κλειστά κάτω από το τραπέζι όπου  κάθονταν για φαγητό. Όταν συνέβη, βρίσκονταν εκεί – τώρα έχουν φύγει, ή μάλλον απλά βρίσκονται ακόμα εκεί. Πρόκειται για ένα συναρπαστικό έργο που καθιστά απτή την απώλεια χιλιάδων ανθρώπων.(…) Ο κενός χώρος του υπογείου επιπλώθηκε με έναν μεγάλο αριθμό τετραγωνισμένων καθισμάτων. Όταν κάθεσαι σε ένα από αυτά, ακούς τα ονόματα και τις ηλικίες των ανθρώπων που απελάθηκαν από  τους στρατώνες Dossin.

awg_architecter_2013_03_10

Όλα τα παραπάνω αφορούν το παλιό κτίριο. Έχω χτίσει πολλά κτίρια στην πόλη και συνήθως προσπαθώ  να εξασφαλίσω ότι ο ισόγειος όροφος θα επικοινωνεί με τον περιβάλλοντα χώρο: μέσω του ισογείου του ένα κτίριο μπορεί να τονώσει την ανταλλαγή των αγαθών και των ιδεών που διαδραματίζεται  στην πόλη. Το ισόγειο πρέπει να συμμετέχει στη ζωή της πόλης. Ωστόσο, όταν ξεκινήσαμε τον σχεδιασμό του μουσείου, ήταν πεποίθησή μου ότι αυτή, σε αυτή την περίπτωση, ήταν ακριβώς αυτό που έπρεπε να αποφύγουμε. Ήθελα να σχεδιάσω ένα κτίριο που θα ήταν εσωστρεφές, βαλμένο πίσω από έναν τοίχο. Στο σημείο αυτό συμπτωματικά, ορθωνόταν ένας ιστορικός τοίχος της πόλης.(…)

513a5861b3fc4b0e200000b7_kazerne-dossin-awg-architects_-528x352

Απέναντι από τους παλιούς στρατώνες υπήρχε ένα άδειο οικόπεδο που ανήκε στη Φλαμανδική κυβέρνηση. Αυτή ήταν μια ευκαιρία, καθώς μας απάλλασσε από τον κόπο και τα έξοδα που συνεπάγεται η απόκτηση νέας γης. Το σχέδιο ήταν να χρησιμοποιηθούν τα ίχνη-αποτυπώματα της ιδιοκτησίας της Φλαμανδικής κυβέρνησης ως το βασικό πλέγμα για τον σχεδιασμό. Στην μια πλευρά, επιμηκύναμε τον τοίχο της πόλης. Ανάμεσα στους στρατώνες και την έκταση στην οποία επρόκειτο να χτιστεί το μουσείο υπήρχε ένα κενό οικόπεδο, μια πλατεία. Μπροστά από την πλατεία επιμηκύναμε τον τοίχο και τοποθετήσαμε το μουσείο εν μέρη πάνω της.(…)

 Ο σχεδιασμός αυτού του δημόσιου χώρου ήταν κρίσιμος: είναι κυριολεκτικά το σημείο όπου συνδέονται τα δύο κτίρια, ο χώρος που δείχνει ξεκάθαρα ότι το ένα συνδέεται με το άλλο.(…)Επίσης θέλαμε να τοποθετήσουμε στην πλατεία δέντρα. Η αρχική πρόθεση ήταν να φυτευτούν κλαδεμένες ιτιές αλλά, όπως αποδείχτηκε, υπήρχαν κλαδεμένες φλαμουριές ακριβώς πίσω από το οικόπεδο, επομένως χρησιμοποιήσαμε αυτές.

untitled

 Κατά μήκος του ποταμού, διακρίνεται στο πρώτο επίπεδο πίσω από τα δέντρα, ο ιστορικός τοίχος που έχει αποκατασταθεί μερικώς. Στα δεξιά, ο τοίχος διακόπτεται στη συνάντησή του με την οδό Stassaertstraat. Πίσω από αυτόν τον τοίχο στα δεξιά βρίσκονται οι παλιοί στρατώνες. Τα μόνα παράθυρα στο κτίριο του μουσείου βρίσκονται στον τελευταίο όροφο. Στους υπόλοιπους ορόφους τα κτισμένα παράθυρα είναι ευδιάκριτα. Συχνά μας ρωτούν γιατί γεμίσαμε όλα αυτά τα παράθυρα. Τα περισσότερα μουσεία βρίσκονται σε περιοχές που δεν έχουν μεγάλη σχέση με τα εκθέματά τους. Αυτό είναι το μόνο μουσείο που χτίστηκε στο μέρος όπου όλα συνέβησαν στην πραγματικότητα. Πίστευα ότι ήταν δυνατό να αντέξεις σε αυτή τη σκέψη μόνο εάν την ξεπερνούσες χωρίς να χρειάζεται να βλέπεις και να βιώνεις συνεχώς τους ίδιους τους στρατώνες.

Από την κορυφή του κτιρίου φαίνεται ο τοίχος της πόλης ενώ στις υπόλοιπες πλευρές νέοι τοίχοι κλείνουν την ιδιοκτησία όπως άλλοτε, και με τον τρόπο αυτό δημιουργούν μια (σκεπαστή) αυλή γύρω από το κυρίως κτίριο. (…) Στο κάτω αριστερό άκρο συναντάται ένα μοναδικό άνοιγμα  στον τοίχο. Ως επισκέπτης, κανείς δεν εισέρχεται κατευθείαν στο κτίριο από το σημείο αυτό. Περνάει διαδοχικά από  ένα  μικρό δωμάτιο στη μεγάλη, μακρόστενη αίθουσα εισόδου, όπου ο χώρος είναι όσο το δυνατόν ανοιχτότερος. Οι κολώνες που τοποθετήθηκαν κοντά στο ταμείο είναι από χυτοσίδηρο. Στέκονται εκεί κάνοντας μια αναφορά στους φούρνους.(…)

untitled67

 Όταν παρουσιάσαμε το σχέδιό μας για τον διαγωνισμό η αρχική ιδέα ήταν να χρησιμοποιήσουμε μαύρα τούβλα έτσι ώστε το κτίριο να είναι όσο το δυνατό περισσότερο ζοφερό.  Ωστόσο,υπήρξε μεγάλη αντίδραση από τους ανθρώπους που κατοικούσαν στην περιοχή. Δύο δημοσιογράφοι από την Antwerp Gazette σύγκριναν το κτίριο με ένα κρεματόριο – παρομοίωση ιδιαίτερα κατάλληλη, ωστόσο όχι τόσο λεπτή. Ο Bart Somers, δήμαρχος του Mechelen, ενοχλήθηκε επίσης από αυτό και με ρώτησε αν το μαύρο χρώμα ήταν απολύτως απαραίτητο. Επέμεινα για ένα διάστημα, όμως σε μια ορισμένη στιγμή διαπίστωσα ότι το κτίριο θα μπορούσε  να είναι λευκό. Όταν τελικά υποχώρησα όλοι νόμιζαν ότι αστειευόμουν όμως τελικά είμαι ευχαριστημένος που είναι λευκό. Συμπτωματικά, ο Abraham Burg που υπήρξε ένα διάστημα πρόεδρος του Knesset, αρχίζει το βιβλίο του για το Ολοκαύτωμα με την πρόταση: «Το Ολοκαύτωμα ήταν λευκό». Όταν το διάβασα, αντέγραψα την σελίδα και την έστειλα στον δήμαρχο. «Το ξέρατε», του  έγραψα.

513a5862b3fc4b9cee0000b2_kazerne-dossin-awg-architects_2-528x352

Η ανοιχτή οροφή του κτιρίου του μουσείου διαμορφώνεται έτσι ώστε από την στοά που βρίσκεται στην πλευρά των στρατώνων, να μπορεί κανείς να δει πάνω από τις οροφές των γύρω κτιρίων(…) Η ιδιαίτερη πόρτα που βρίσκεται στον τοίχο της πρόσοψης του κτιρίου και που είναι χτισμένη με τούβλα είναι το μοναδικό απομεινάρι του σπιτιού κράτησης που το Τμήμα Συντήρησης ζήτησε να διατηρηθεί. Σύμφωνα με τις αρχές της Εβραϊκής αρχιτεκτονικής κάθε συναγωγή θα πρέπει να περιλαμβάνει ένα ανολοκλήρωτο στοιχείο –  και η ιδιαίτερη πόρτα ταιριάζει πολύ καλά σε αυτή τη σκέψη.

untitled1

Η πύλη της εισόδου που είναι κατασκευασμένη από ακατέργαστο χάλυβα, έχει διατρηθεί με 25.000 οπές και αποτελεί  μια ακόμη συμβολική αναφορά. Στην πραγματικότητα, το σύνολο του σχεδιασμού διαπνέεται από συμβολικές αναφορές, πολλές από τις οποίες διατηρούν προσωπική σημασία για τον αρχιτέκτονα. Θα αναφερθώ μόνο σε μια ακόμη τέτοια σημασία.

Αν τοποθετήσουμε, το ένα πάνω από το άλλο, όλα τα βαγόνια των 38 μεταφορικών τρένων που αναχώρησαν από τους στρατώνες Dossin στη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, παίρνουμε τον ακριβή όγκο του ίδιου του μουσείου.

awg_architecter_2013_03_13

Όπως ήδη αναφέρθηκε, δεν πρόκειται μόνο για ένα μουσείο του Ολοκαυτώματος, αλλά αφορά επίσης τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στο μουσείο συναντάμε έναν τοίχο γεμάτο με φωτογραφίες, όπου αναγράφονται τα ονόματα και οι λεπτομέρειες περισσότερων από 25.000 ανθρώπων που απελάθηκαν και από τους οποίους περισσότεροι από 19.000 έχουν μέχρι σήμερα εντοπιστεί. Οι φωτογραφίες που εκτίθενται δίνουν ένα πρόσωπο στους ανθρώπους που αναγκάστηκαν να επιβιβαστούν στα τρένα. Ο τοίχος αυτός είναι μοναδικός στον κόσμο.

513a5884b3fc4b0e200000b9_kazerne-dossin-awg-architects_-528x352untitled6untitledQ

awg_architecter_2013_03_18

awg_architecter_2013_03_19awg_architecter_2013_03_20

Επίσημη ονομασία έργου: Kazerne Dossin. Μνημείο, Μουσείο και Κέντρο Τεκμηρίωσης Ολοκαυτώματος και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Architects: awg architects
Location: , Belgium
Lead Architect: Bob Van Reeth
Project Managers: Jonas Van de Walle and Bob Van Abbenyen
Client: Flemish Government
Program: Memorial, Museum and Documentation Centre on Holocaust and Human Rights
Area: 6093.0 sqm
Year: 2012
Photographs: Stijn Bollaert

untitled23

http://www.greekarchitects.gr/gr/%CE%BC%

Explore posts in the same categories: Αρχιτεκτονική, Ιστορία

Ετικέτες: , , ,

You can comment below, or link to this permanent URL from your own site.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: