Ολιβιέ Ζισουά:“Ήθελα να φέρω στο φως παρουσίες, να παλέψω ενάντια στη λήθη”

oll

Μια κινηματογραφική «κατάδυση» στο κολαστήριο της Μακρονήσου

Olivier-Zisoir-1a-150x150Γεννήθηκα στην Ελβετία, έναν μικρό φορολογικό παράδεισο. Η πρώτη μου ταινία, που αφορούσε το χρέος των χωρών του Νότου και τον ρόλο των ελβετικών τραπεζών, ξεκινούσε με τη φράση: «Γεννήθηκα στην Ελβετία, μια χώρα η οποία φιλοξενεί με μεγαλύτερη προθυμία τα χρήματα των ξένων παρά τους ίδιους τους ξένους»… Δεν μπορώ, από τη μικρή μου οπτική γωνία, παρά να διεκδικώ την ανακατάληψη του απορρυθμισμένου κόσμου της οικονομίας από την πολιτική, κάνοντας αγώνα ενάντια στη χρηματιστηριακή κερδοσκοπία και κατονομάζοντας τον εξαιρετικά επιζήμιο για την οικονομία ρόλο των φορολογικών παραδείσων… Όμως, προσωπικά είμαι εξαιρετικά θορυβημένος και από την άνοδο των αποτρόπαιων εθνικισμών που ξεπηδούν από την οικονομική κρίση. Έχουμε στ’ αλήθεια τόσο μικρή μνήμη;

συνέντευξη του Ολιβιέ Ζισουά στον Κώστα Τερζή

«Σαν πέτρινα λιοντάρια στη μπασιά της νύχτας» είναι ο τίτλος του ντοκιμαντέρ που γύρισε ένας Ελβετός, ο Ολιβιέ Ζισουά, για το «εθνικό αναμορφωτήριο» της Μακρονήσου, και το οποίο θα προβάλλεται από την ερχόμενη Πέμπτη σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη (στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος και στην αίθουσα «Παύλος Ζάννας» αντίστοιχα). Με τον τίτλο δανεισμένο από το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου «Οι γερόντοι», η ταινία του Ζισουά αντιπαραθέτει την ποίηση που έγραψαν οι πολιτικοί κρατούμενοι της Μακρονήσου στο εθνικιστικό παραλήρημα της «αναμόρφωσης», όπως βγαίνει μέσα από το ουρλιαχτό των μεγαφώνων…

Ο «ανήσυχος» για τα σημάδια των καιρών Ελβετός κινηματογραφιστής φτιάχνει μια ταινία μνήμης ενάντια στη λήθη, αλλά και ένα έργο ηθικής αντίστασης για το σήμερα… Ο Γάλλος συμπαραγωγός της ταινίας μεσολάβησε ώστε ο Ζισουά να συνεργαστεί από ελληνικής πλευράς με την κινηματογραφική ομάδα του «Περίπλου» -σε μια «εξαιρετικά γόνιμη συνεργασία», όπως τονίζουν οι Έλληνες συνεργάτες του. Ιστορικός σύμβουλος της ταινίας ήταν ο «δικός μας» Στρατής Μπουρνάζος, των «Ενθεμάτων»(enthemata.wordpress.com/)

Κώστας Τερζής

μετάφραση: Σοφία Φραγκουλοπούλου 

Τι είναι αυτό που σας τράβηξε αρχικά, ως κινηματογραφιστή, στο συγκεκριμένο σχέδιο για τη Μακρόνησο; Και όταν τελειώσατε την ταινία τι είχε αλλάξει, τι «μάθατε» μέσα απ’ αυτήν;

Αποφάσισα να γυρίσω την ταινία, αφότου διάβασα τη συλλογή Πέτρινος Χρόνος του Γιάννη Ρίτσου (στη γαλλική μετάφραση του Pascal Neveu, από τις εκδόσεις Ypsilon, 2009]. Μέχρι τότε δεν είχα επισκεφτεί ποτέ την Ελλάδα. Η τραγωδία της Μακρονήσου και η δραματουργική δύναμη των ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου, τα οποία έγραψε ενόσω ήταν εξόριστος στο νησί, με συγκλόνισαν. Οπότε, ήταν για μένα σαν μια μεγάλη πόρτα που άνοιγε προς μια χώρα και μια ιστορία που δεν γνώριζα. Προκειμένου να γίνει μια τέτοια ταινία, χρειάστηκε διάβασμα, συζητήσεις με μεγάλο αριθμό Μακρονησιωτών και με ιστορικούς, και στη συνέχεια να γίνουν δραστικές επιλογές, την ευθύνη των οποίων φέρουμε πλήρως. Κατά κάποιο τρόπο, προστατεύτηκα πίσω από τους ποιητές, αφήνοντας τα ποιήματα να αντιπαρατεθούν με τα προπαγανδιστικά κείμενα. Όμως, έχω επίγνωση ότι αυτός ο λογοτεχνικός «Ψυχρός Πόλεμος» δεν πραγματεύεται παρά μόνο κάποιες από τις διαστάσεις της πραγματικότητας για τη Μακρόνησο.

 Καθώς δεν γνωρίζουμε καθόλου στην Ελλάδα το προηγούμενο κινηματογραφικό σας έργο, ποια είναι, ίσως, τα κοινά στοιχεία με την ταινία για τη Μακρόνησο;

Η προηγούμενη ταινία μου, με τίτλο «Αu loin des villages» (Μακριά από τα χωριά, 2008), γυρίστηκε σε ένα προσφυγικό στρατόπεδο στο Νταρφούρ του Σουδάν. Πρόκειται για ένα στρατόπεδο, στο οποίο οι άνθρωποι κλείνονται από μόνοι τους, προκειμένου να προστατευτούν από τον πόλεμο που μαίνεται έξω. Σε αντίθεση με τη Μακρόνησο, επρόκειτο για ένα στρατόπεδο που σώζει ζωές. Η κινηματογραφική φόρμα που επιλέχθηκε ήταν αυστηρή: στατικά πλάνα και τράβελινγκ, με στόχο να αποτυπωθεί η ατέρμονη αναμονή και οι συνθήκες ένδειας των επιζώντων. Μια δουλειά πάνω στο χρόνο (που απλώνεται), το χώρο (που περιορίζεται) και τη μνήμη (των σφαγών από τις οποίες γλίτωσαν), η οποία συγκλίνει με την προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε και στην ταινία για τη Μακρόνησο. Σε αυτό το σημείο, όμως, μου φαίνεται, πρέπει να σταματήσουν οι συγκρίσεις…

Σε μια ταινία όπως αυτή, πόσο ισχυρός είναι ο καταναγκασμός της Ιστορίας, της πραγματικότητας, και ποιο το περιθώριο καλλιτεχνικής ελευθερίας; Τι πιστεύετε για τον συνδυασμό αυτό;

Σε μια ταινία που πραγματεύεται ένα τόσο οδυνηρό θέμα όπως η Μακρόνησος, ο σκηνοθέτης δεν είναι ελεύθερος: παραλύει από το «βάρος» και την πολυπλοκότητα όσων συνέβησαν, από τον κίνδυνο να αναπτύξει μια αισθητική που φαίνεται τεχνητή ή να κάνει μια ταινία «ωραία αλλά ανούσια». Από το να αποπειραθώ να τεκμηριώσω ή να κάνω «Ιστορία», προτίμησα να προσπαθήσω να φέρω στο φως παρουσίες, να προκαλέσω ερωτήματα, να παλέψω ενάντια στη λήθη, και αυτό με το να αφήσω να λειτουργήσει η δύναμη της ποιητικής φαντασίας.

Τον τελευταίο χρόνο παρουσιάσατε την ταινία για τη Μακρόνησο σε διάφορα ευρωπαϊκά φεστιβάλ, αποσπώντας και βραβεία… Ποιες ήταν οι αντιδράσεις του κοινού, αλλά και των ειδικών;

Το κοινό των φεστιβάλ είναι συνήθως ένα κοινό κινηματογραφόφιλων, που προσέχει ιδιαίτερα την κινηματογραφική φόρμα. Οι αντιδράσεις αφορούσαν συχνά τη χρήση των πλάνων τράβελινγκ, την επιλογή να αναδείξουμε προνομιακά τα ποιήματα και να μη συμπεριλάβουμε μαρτυρίες των επιζώντων. Μια παρατήρηση που επανερχόταν διαρκώς ήταν η εξής: «Γιατί η ιστορία αυτή είναι τόσο άγνωστη;».

Ωστόσο, από την οπτική γωνία των ανθρώπων που διεύθυναν το στρατόπεδο της Μακρονήσου, το «πείραμα» ήταν πετυχημένο: Σχεδόν 90% των κρατουμένων υπέγραψαν «δήλωση»… Και το κυριότερο, η βία, κατά κύριο λόγο, ασκούνταν από πρώην κρατούμενους που μεταβλήθηκαν σε βασανιστές. Αυτή η πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης μοιάζει να μην σας έχει απασχολήσει ιδιαίτερα στην ταινία… Συμφωνείτε;

Ναι, απολύτως. Για παράδειγμα, κατά την προετοιμασία της ταινίας, εγώ και η βασική μου συνεργάτρια, η Ελένη Γιώτη, βρήκαμε σχέδια που απεικόνιζαν έναν πρώην κρατούμενο που μετατράπηκε σε άγριο βασανιστή στο Β΄ Τάγμα, καθώς και επιστολές που ανακαλούσαν τις δηλώσεις μετανοίας τις οποίες είχαν εξαναγκαστεί να υπογράψουν οι εξόριστοι. Όμως, όλα αυτά δεν υπάρχουν στην ταινία, γιατί τα ποιήματα δεν μιλούν για αυτά. Θα έπρεπε να αλλάξουμε γλώσσα και επομένως κινηματογραφική φόρμα προκειμένου να μιλήσουμε για όλα αυτά, και με την έννοια αυτή να κάνουμε μια ταινία που να τεκμηριώνει περισσότερο. Το να θέσουμε όρια, να επιλέξουμε τι θα έμενε έξω από την ταινία ήταν μια δύσκολη διαδικασία. Πράγματι, η ταινία αυτή μοιάζει περισσότερο με «κατάδυση» παρά με εξιστόρηση, ενώ τοποθετείται κυρίως από τη σκοπιά των πολιτικών εξόριστων του Δ΄ Τάγματος. Μ’ αυτή την έννοια, ξεφεύγει από την απαίτηση να τα αφηγηθεί «όλα». Ίσως όμως οι επιλογές που έγιναν να είναι άνισες και αδέξιες…

 Ποια είναι η οπτική ενός ανθρώπου της κεντρικής Ευρώπης για την κρίση στην Ελλάδα, σαν κομμάτι μιας γενικότερης ευρωπαϊκής κρίσης; Τι συμβαίνει στην Ευρώπη σήμερα; Και η Ιστορία, έχει τη δυνατότητα να μας διδάξει κάτι στις μέρες μας;

Γεννήθηκα στην Ελβετία, έναν μικρό φορολογικό παράδεισο. Η πρώτη μου ταινία, που αφορούσε το χρέος των χωρών του Νότου και τον ρόλο των ελβετικών τραπεζών, ξεκινούσε με τη φράση: «Γεννήθηκα στην Ελβετία, μια χώρα η οποία φιλοξενεί με μεγαλύτερη προθυμία τα χρήματα των ξένων παρά τους ίδιους τους ξένους»… Δεν μπορώ, από τη μικρή μου οπτική γωνία, παρά να διεκδικώ την ανακατάληψη του απορρυθμισμένου κόσμου της οικονομίας από την πολιτική, κάνοντας αγώνα ενάντια στη χρηματιστηριακή κερδοσκοπία και κατονομάζοντας τον εξαιρετικά επιζήμιο για την οικονομία ρόλο των φορολογικών παραδείσων… Όμως, προσωπικά είμαι εξαιρετικά θορυβημένος και από την άνοδο των αποτρόπαιων εθνικισμών που ξεπηδούν από την οικονομική κρίση. Έχουμε στ’ αλήθεια τόσο μικρή μνήμη;

…………………………………………………………

Ευχαριστούμε θερμά την Ελένη Γιώτη  και τη Σοφία Φραγκουλοπούλου, για τη βοήθειά τους στην πραγματοποίηση  της συνέντευξης

 

 

 http://enthemata.wordpress.com/2013/04/23/makr-oz/

Advertisements
Explore posts in the same categories: Κινηματογράφος

Ετικέτες: , , ,

You can comment below, or link to this permanent URL from your own site.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: